Sun'iy intellekt tufayli atom reaktorlari qurilishi 1986-yildan beri rekord darajaga yetdi

Jahon yadro assotsiatsiyasi ma'lumotlariga ko'ra, 2026-yil 16-oktabr holatiga ko'ra dunyoda 79 ta atom reaktori qurilmoqda, bu 1986-yildan beri eng yuqori ko'rsatkichdir. Ushbu keskin o'sish sun'iy intellekt sanoatining jadal rivojlanishi va ma'lumotlar markazlarining elektr energiyasiga bo'lgan talabi oshgani bilan bog'liq. Zamonaviy texnologiyalar uzluksiz va kafolatlangan quvvatni talab qiladi, buni an'anaviy qayta tiklanadigan manbalar har doim ham ta'minlay olmaydi.

• 2026-yil 16-oktabr holatiga ko'ra dunyoda 79 ta atom reaktori qurilmoqda.
• Ma'lumotlar markazlari iste'moli 2025-yildagi 485 TVtsoatdan 2030-yilga kelib 950 TVtsoatga yetadi.
• Xitoy 38 ta reaktor bilan qurilish bo'yicha yetakchilik qilmoqda.
• Uran narxi uzoq muddatli shartnomalar bo'yicha bir funt uchun 97 dollarga yetdi.

Sun'iy intellektning energetika bozoriga ta'siri

Atom energetikasiga bo'lgan qiziqishning qaytishiga asosiy sababchi ma'lumotlar markazlari tomonidan elektr energiyasi iste'nosining keskin ortishidir. Sun'iy intellekt modellariga xizmat ko'rsatuvchi yirik server markazlari kechayu kunduz ulkan quvvat talab qiladi. Xalqaro energetika agentligi prognoziga ko'ra, dunyo bo'ylab ma'lumotlar markazlarining energiya iste'moli 2025-yildagi 485 TVt•soatdan 2030-yilga kelib deyarli ikki baravar oshib, 950 TVt•soatga yetadi.

Shu fonda kichik modul reaktorlar ham muhokama qilinmoqda, ular qurilish muddatlari va xarajatlarini sezilarli darajada qisqartirishi mumkin. Masalan, AQShda 2025-yil oktabr oyida Westinghouse, Brookfield va Cameco kompaniyalari bilan strategik hamkorlik e'lon qilindi. Bu tashabbus yangi AES qurilishini kamida 80 milliard dollar miqdorida moliyaviy qo'llab-quvvatlashni ko'zda tutadi.

Qurilish ko'lami va asosiy davlatlar

Atom qurilishi bo'yicha yetakchilik Xitoyda qolmoqda, u yerda 38 ta reaktor barpo etilmoqda. Shuningdek, Hindistonda 8 ta, Rossiyada 7 ta va Janubiy Koreyada 4 ta energetika bloki qurilmoqda. Rejalashtirilgan loyihalar soni bo'yicha ham Xitoy oldinda — 42 ta reaktor, Rossiyada 23 ta va Hindistonda 14 ta loyiha rejalashtirilgan.

Qazilma yoqilg'i narxlarining geosiyosiy mojarolar tufayli o'zgarib turishi atom energetikasiga bo'lgan qiziqishni kuchaytirdi. Bir vaqtning o'zida uran narxi ham qimmatlashib, sentabr oxiriga kelib uzoq muddatli shartnomalar bo'yicha bir funt uchun 97 dollarga yetdi va oxirgi 18 yildagi rekordini yangiladi. Bu resurs uchun global raqobat kuchayganini ko'rsatadi.

Yevropa mamlakatlarining yondashuvi o'zgarishi

Atom energetikasiga nisbatan munosabatni Yevropa davlatlari ham qayta ko'rib chiqmoqda. Italiya so'nggi 40 yil ichida ilk bor yangi AESlar qurilishiga ruxsat berdi, Shvetsiya va Belgiya esa atom generatsiyasidan to'liq voz kechish rejalaridan qaytdi. Fransiya qo'shimcha ravishda 14 tagacha yangi reaktor qurish imkoniyatini ko'rib chiqmoqda.

Yil boshidan beri 11 ta reaktor qurilishi boshlandi, yana 201 ta loyiha yaqin 15 yil ichida foydalanishga topshirish rejalashtirilgan holda muhokama bosqichida turibdi. 443 ta amaldagi bloklarni hisobga olgan holda, ularning umumiy soni 2040-yilga borib 600 tadan oshishi mumkin.

Texnologik sektor uchun ahamiyati

Atom energetikasining qayta tiklanishi global IT bozori va sun'iy intellekt texnologiyalarining kelajagi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Barqaror va ekologik toza bazaviy generatsiya manbalarisiz ma'lumotlar markazlarining kengayishini davom ettirish tarmoq cheklovlari tufayli imkonsiz bo'lib qoladi. Bu esa texnologiya gigantlarini yadro energetikasiga investitsiya kiritishga majbur qilmoqda.