Kentukki universiteti xodimi ishda sun'iy intellekt ishlatmaslik huquqini oldi

Kentukki universiteti ma'muri Devid Darman o'zining kasbiy faoliyatida sun'iy intellektdan foydalanmaslik huquqini rasman qo'lga kiritdi. 2026-yil sentabr oyida ta'lim muassasasi rahbariyati uning gumanistik e'tiqodiga asoslangan diniy istisno arizasini qondirdi.

• Devid Darman diniy sabablarga ko'ra sun'iy intellekt bilan ishlashdan ozod qilingan ilk taniqli gumanist bo'ldi.
• Ariza Amerika gumanistik assotsiatsiyasi (AHA) ko'magida fuqarolik huquqlari to'g'risidagi qonunning VII bo'limiga muvofiq berildi.
• Avvalroq Shimoliy Karolinadan bo'lgan dasturchi Erin Maus ham shunday istisno huquqini qo'lga kiritgan edi.
• Ushbu holat kognitiv taslim bo'lish va xodimlarning mustaqil fikrlash huquqi masalalarini kun tartibiga qo'ymoqda.

Amerika gumanistik assotsiatsiyasi ko'magidagi kurash

Devid Darman rasmiy diniy istisno arizasini topshirish uchun Amerika gumanistik assotsiatsiyasidan (AHA) yuridik yordam oldi. Unga ko'ra, AQSh federal fuqarolik huquqlari qonunining VII bo'limi ish joyida diniy e'tiqod bo'yicha kamsitishlarni taqiqlaydi va maxsus mehnat sharoitlarini kelishib olishni nazarda tutadi. Darman ish vaziyatlarini mustaqil hal qilish uning shaxsiy axloqiy rivoji uchun muhimligini ta'kidladi.

Uning fikricha, vazifalarni chat-botlarga topshirish uning inson qadr-qimmati va farovonligini birinchi o'ringa qo'yish majburiyatiga zid keladi. Mashinalar insonning mavjudligi va shaxsiy mas'uliyatini almashtirishi uning mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatiga putur yetkazadi.

Huquqiy presedent va gumanizm tushunchasi

Gumanizm markazlashgan din bo'lmasa-da, AQSh qonunchiligi bunday murojaatlarni ko'rib chiqishda uni diniy e'tiqod sifatida tan olishga ruxsat beradi. AHA huqushunosi Aleksandriya Xeyskens gumanizm tarafdorlari uchun bu har bir insonning qadr-qimmatini tan olishga asoslangan yaxlit dunyoqarash ekanini ta'kidladi.

Ekspertlarning fikricha, mazkur holat ish joyida sun'iy intellektdan foydalanishni istamaydigan boshqa xodimlar uchun ham muhim huquqiy yo'l ochib beradi. Korporativ muhitda xodimlarning dunyoqarashini hurmat qilish amaliyoti yangi bosqichga ko'tarilmoqda.

Ish joyidagi sun'iy intellektga qarshi boshqa holatlar

Bu Qo'shma Shtatlardagi ilk shunday holat emas. O'tgan yozda Shimoliy Karolinadan bo'lgan dasturchi-muhandis Erin Maus unitar universalizmga e'tiqod qilgani sababli ishda SI vositalaridan voz kechish huquqini olgan edi. U bu qarorini sun'iy intellektning axloqiy va ekologik oqibatlari uning diniy e'tiqodiga zid kelishi bilan izohlagan edi.

Darmanning pozitsiyasi insonning intellektual mustaqilligining bir qismini SIga topshirishni anglatuvchi «kognitiv taslim bo'lish» tushunchasiga yaqindir. Gap texnologiyaning zarari haqida emas, balki xodimning shaxsiy tamoyillarini saqlab qolish mas'uliyati haqida bormoqda.

Mutaxassislar va biznes uchun bu nimani anglatadi

Mazkur voqea IT sohasi va biznes vakillari uchun raqamlashtirish jarayonlarini qayta ko'rib chiqish zarurligini bildiradi. Kelgusida ish beruvchilar algoritmik samaradorlik bilangina cheklanib qolmay, xodimlarning shaxsiy va axloqiy qarashlarini ham hisobga olishiga to'g'ri keladi.