NASA «Voyager-1» kosmik zondining umrini uzaytirishga erishdi

NASA o'zining afsonaviy «Voyager-1» kosmik zondining yulduzlararo fazodagi ilmiy faoliyatini yana bir necha yilga uzaytirishga muvaffaq bo'ldi. «Katta portlash» (Big Bang) deb nomlangan murakkab operatsiya bortdagi isitgichlarni almashtirish orqali 10 vatt energiya tejash imkonini berdi. Biroq jarayon muvaffaqiyatli yakunlansa-da, zond ikki kun davomida aloqaga chiqmay, xavfsiz rejimga o'tib qoldi.

• Jarayon isitgichlarni o'zaro almashtirish orqali 10 Vt quvvatni bo'shatdi.
• Operatsiyadan so'ng zond bilan aloqa ikki sutkaga uzilib qoldi.
• Apparat hozirda Yerimizdan qariyb 24 milliard kilometr masofada joylashgan.

Xavfli operatsiyaning tafsilotlari

Operatsiyaning asosiy g'oyasi dvigatellar yoqilg'i magistrallarining ko'p quvvat sarflaydigan uchta isitgichini kamroq quvvat talab qiladigan uchta isitgichga almashtirishdan iborat edi. Muhandislar bir vaqtning o'zida oltita qurilmaning ish tartibini o'zgartirishlariga to'g'ri keldi. Har qanday xatolik issiqlik muvozanatining buzilishiga va apparatning ishdan chiqishiga olib kelishi mumkin edi. Ushbu murakkab amaliyot avvalroq «Voyager-2» da sinovdan o'tkazilgandi.

Ikkala zond ham plutoniy-238 parchalanishiga asoslangan radioizotop termoelektr generatorlari orqali elektr toki oladi. Yoqilg'ining tabiiy parchalanishi tufayli mavjud quvvat har yili taxminan 4 vattga kamayib boradi. Agar «Big Bang» operatsiyasi o'tkazilmaganida, muhandislar 2027 yilning yozidayoq keyingi ilmiy asbobni o'chirishga majbur bo'lishar edi.

Kutilmagan aloqa uzilishi va tiklanishi

Yangi isitgichlarga o'tilgandan so'ng dastlab hammasi joyida edi, biroq ko'p o'tmay mutaxassislar kutilmagan muammoga duch kelishdi. 2026 yil 18 va 19 oktyabr kunlari NASA'ning fazoviy aloqa tarmog'i zonddan keladigan radiochastota signalini qabul qila olmadi. Signalli uzatish vaqti bir sutkani tashkil etgani bois, kutish jarayoni juda xavotirli kechdi. Xayriyatki, 20 oktyabr kuni aloqa to'liq tiklandi.

Dastlabki tekshiruvlarga ko'ra, orientatsiya dvigatellaridan biri o'chib qolgan va avtomatik ravishda zaxira tizimi ishga tushgan. Himoya mexanizmi zondni xavfsiz holatga o'tkazib, odatiy operatsiyalarni vaqtincha to'xtatgan. Mutaxassislar dvigatellar nima sababdan o'chib qolganini hali aniqlashmoqda.

Ilm-fan uchun ahamiyati

Hozirgi vaqtda «Voyager-1» soatiga qariyb 61 155 kilometr tezlikda harakatlanmoqda va Yerimizdan 25,89 milliard kilometr masofaga yaqinlashmoqda. Bu masofa deyarli bir yorug'lik kunini tashkil etadi. Ushbu yagona yulduzlararo tadqiqot apparatlarining har bir qo'shimcha ish yili ilm-fan uchun bebahodir.